Kolej wąskotorowa - Historia wersji

Bohun: /* Prześwity kolei wąskotorowych */

2019-01-26T08:28:14Z

Prześwity kolei wąskotorowych

Bohun: /* Prześwity kolei wąskotorowych */

2018-08-21T09:55:06Z

Prześwity kolei wąskotorowych

Marek Szymański o 16:22, 29 mar 2018

2018-03-29T16:22:14Z

Zgroza o 13:58, 31 paź 2014

2014-10-31T13:58:23Z

Zgroza: drobne meryt.

2014-10-31T13:57:59Z

drobne meryt.

Sarna: /* Prześwity kolei wąskotorowych */ odc. Stanica - Rudy => czynny

2014-06-30T19:52:34Z

Prześwity kolei wąskotorowych: odc. Stanica - Rudy => czynny

Jacek Fink-Finowicki o 14:14, 29 gru 2011

2011-12-29T14:14:45Z

79.184.186.100 o 09:09, 24 lip 2011

2011-07-24T09:09:14Z

Jacek Fink-Finowicki: /* Prześwity kolei wąskotorowych */

2011-07-06T11:11:55Z

Prześwity kolei wąskotorowych

Jacek Fink-Finowicki: /* Funkcje kolei wąskotorowych */ rozstaw 430 mm

2011-07-06T11:10:51Z

Funkcje kolei wąskotorowych: rozstaw 430 mm

@@ Linia 41: / Linia 41: @@
 mm - szerokość toru zastosowana w Cukrowni Kruszwica; później wszystkie linie zostały przebudowane na szerokość 750 mm.
-mm - w Polsce zaistniał jeden tylko przypadek zastosowania takiej szerokości toru - w II RP istniała linia Gonczary - Filipowicze, uruchamiana jako kolej gospodarcza (tzn. wtedy, gdy było na to zapotrzebowanie). Kolej po II Wojnie Światowej była wciąż w eksploatacji (widniała na mapach linii kolejowych Białorusi).
+mm - w Polsce istniały tylko trzy zastosowania takiej szerokości toru - w II RP istniała linia Gonczary - Filipowicze, uruchamiana jako kolej gospodarcza (tzn. wtedy, gdy było na to zapotrzebowanie). Kolej po II Wojnie Światowej była wciąż w eksploatacji (widniała na mapach linii kolejowych Białorusi). W Bieszczadach istniały także dwie koleje leśne o szerokości toru 700 mm. Były to linie [[Kolej leśna Beniowa - Negryłów|Beniowa - Negryłów]] i [[Kolej leśna Sokoliki Górskie - Potasznia|Sokoliki Górskie - Potasznia]].
 mm - Standard rozpowszechniony szeroko po wynalezieniu przez Paula Armanda Decauville'a kolei o przenośnych przęsłach o tym prześwicie. Dzięki nim nastąpił rozkwit kolejek polowych, które stanowiły podstawę logistyki w budownictwie dróg i kolei normalnotorowych i ważny środek transportu podczas działań wojennych, m.in. obydwu wojen światowych. W miarę rozwoju samochodów budowlanych k. w. przenośne straciły na znaczeniu i obecnie stosuje się je rzadko, zazwyczaj przy budowie tuneli oraz w kopalniach torfu (dzisiaj m. in. zakłady należące do firmy HolLas w miejscowościach Krakulice (Gace), Rucianka i  Biedkowo - ten ostatni najpewniej już zakończył funkcjonowanie).

@@ Linia 45: / Linia 45: @@
 mm - Standard rozpowszechniony szeroko po wynalezieniu przez Paula Armanda Decauville'a kolei o przenośnych przęsłach o tym prześwicie. Dzięki nim nastąpił rozkwit kolejek polowych, które stanowiły podstawę logistyki w budownictwie dróg i kolei normalnotorowych i ważny środek transportu podczas działań wojennych, m.in. obydwu wojen światowych. W miarę rozwoju samochodów budowlanych k. w. przenośne straciły na znaczeniu i obecnie stosuje się je rzadko, zazwyczaj przy budowie tuneli oraz w kopalniach torfu (dzisiaj m. in. zakłady należące do firmy HolLas w miejscowościach Krakulice (Gace), Rucianka i  Biedkowo - ten ostatni najpewniej już zakończył funkcjonowanie).
-mm - rozstaw zastosowany w wielu kopalniach węgla kamiennego na Górnym Śląsku, np. [[Kopalnia Węgla Kamiennego "Makoszowy"|KWK |Makoszowy"]]
+mm - rozstaw zastosowany w wielu kopalniach węgla kamiennego na Górnym Śląsku, np. KWK Makoszowy. Rozstaw ten miało również większość kolei folwarcznych w Polsce.
 mm - kolej gospodarcza w Gozdnicy oraz kolej Jazu Bartoszowickiego we Wrocławiu (linia biegła przez Most Bartoszowicki, obecnie zachowany jest fragment toru od strony Śluzy Bartoszowice).

@@ Linia 31: / Linia 31: @@
 mm - w zaborze rosyjskim co prawda obowiązywał rozstaw 750 mm, jednak "osiemsetkę" zastosowano na liniach wąskotorowych wokół i z Warszawy (późniejsze Warszawskie Koleje Dojazdowe) - były to: [[Kolej Dojazdowa Marecka]] (KDM), później Radzymińska KD, [[Kolej Jabłonowska]], Kolej Grójecka (później Grójecka KD, obecnie [[Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa]]) i Kolej Wilanowska (dawniej Droga Żelazna Wilanowska, później włączona w struktury kolei grójeckiej, zlikwidowana w 1971 roku); dawniej szerokość toru również tramwajów konnych np. w Sopocie.  Do dzisiaj nie dotrwała żadna "osiemsetka" - wszystkie kolejki warszawskie przebudowano na 750 mm (kolej jabłonowska i marecka [radzymińska]) lub 1000 mm (kolej wilanowska, włączona do kolei grójeckiej). Obecnie we Wrocławiu, na terenie Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej przy ul. Braci Gierymskich (blisko Mostu Bartoszowickiego) jest ustawiona w charakterze pomnika techniki linowa wyciągarka jazowa, stojąca na torze o szerokości 810 mm.
-mm - taki prześwit (30 cali pruskich) stosowany był bardzo wcześnie, najsilniej rozpowszechnił się na sieci [[Górnośląskie Koleje Wąskotorowe|górnośląskich kolei wąskotorowych]] (obecnie zachowane tylko dwie czynne linie turystyczne: Bytom-Miasteczko Śląskie oraz Stanica - Rudy Raciborskie - Paproć; ponadto istnieje kilka odcinków linii użytkowanych przez przemysł; zachowane nieczynne linie to odcinek do Strzybnicy (linia Bytom Karb - Miasteczko Śląskie) oraz tor stacyjny stacji Gliwice Trynek).
+mm - taki prześwit (30 cali pruskich) stosowany był bardzo wcześnie, najsilniej rozpowszechnił się na sieci [[Górnośląskie Koleje Wąskotorowe|górnośląskich kolei wąskotorowych]] (obecnie zachowane tylko dwie czynne linie turystyczne: Bytom-Miasteczko Śląskie oraz Stanica - Rudy Raciborskie - Paproć; ponadto istniało wiele odcinków linii użytkowanych przez przemysł, np kolej wąskotorowa[[Cementownia Groszowice|Cementowni Groszowice]], kolej przemysłowa w Nysie a także koleje wąskotorowe w Niemczech i Danii .
 mm - rzadko stosowany, dawniej kolej cukrowni Cedry Wielkie.
-mm - rozstaw bośniacki,  [[koleje wąskotorowe w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim|Zagłębie Ostrawsko-Karwińskie]]; koleje leśne w Karpatach (Bieszczadach); Przeworsk - Dynów; Strumień - Chybie; taką szerokość posiadała kiedyś cała Hrubieszowska Kolej Dojazdowa. W dawnych Austro-Węgrzech  i na Bałkanach to główny rozstaw kolei wąskotorowych.
+mm - rozstaw bośniacki,  [[koleje wąskotorowe w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim|Zagłębie Ostrawsko-Karwińskie]]; koleje leśne w Karpatach (Bieszczadach); Przeworsk - Dynów; Strumień - Chybie; taką szerokość posiadała kiedyś cała Hrubieszowska Kolej Dojazdowa. W dawnych Austro-Węgrzech  i na Bałkanach to podstawowy rozstaw kolei wąskotorowych.
 mm - kolejny, najpopularniejszy standard rozpowszechniony pod koniec XIX wieku - taki rozstaw ma większość istniejących kolei wąskotorowych na terenie Niemiec, Polski, Białorusi, Ukrainy, Rosji.
@@ Linia 45: / Linia 45: @@
 mm - Standard rozpowszechniony szeroko po wynalezieniu przez Paula Armanda Decauville'a kolei o przenośnych przęsłach o tym prześwicie. Dzięki nim nastąpił rozkwit kolejek polowych, które stanowiły podstawę logistyki w budownictwie dróg i kolei normalnotorowych i ważny środek transportu podczas działań wojennych, m.in. obydwu wojen światowych. W miarę rozwoju samochodów budowlanych k. w. przenośne straciły na znaczeniu i obecnie stosuje się je rzadko, zazwyczaj przy budowie tuneli oraz w kopalniach torfu (dzisiaj m. in. zakłady należące do firmy HolLas w miejscowościach Krakulice (Gace), Rucianka i  Biedkowo - ten ostatni najpewniej już zakończył funkcjonowanie).
-mm - rozstaw zastosowany w jednej z kopalń węgla kamiennego na Górnym Śląsku; kopalnia ta jest znana z eksploatacji prawdopodobnie ostatniej w Polsce lokomotywy wąskotorowej LDI-45N, produkcji rumuńskiej firmy Unio.
+mm - rozstaw zastosowany w wielu kopalniach węgla kamiennego na Górnym Śląsku, np. [[Kopalnia Węgla Kamiennego "Makoszowy"|KWK |Makoszowy"]]
 mm - kolej gospodarcza w Gozdnicy oraz kolej Jazu Bartoszowickiego we Wrocławiu (linia biegła przez Most Bartoszowicki, obecnie zachowany jest fragment toru od strony Śluzy Bartoszowice).

@@ Linia 14: / Linia 14: @@
 [[Kolej górska]] – kolej poprowadzona w terenie górskim, mająca duże znaczenie dla turystyki – może być to także [[kolej zębata]] lub terenowa [[kolej linowa]].
-[[Kolej parkowa]] - kolej pasażerska w parku lub parku rozrywki. W Polsce działają cztery koleje parkowe:
+[[Kolej parkowa]] - kolej pasażerska w parku lub parku rozrywki. W Polsce działają trzy koleje parkowe:
 * [[Kolejka Parkowa Maltanka|Maltańska Kolej Dziecięca]];
 * [[Kolejka parkowa w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku]]

@@ Linia 15: / Linia 15: @@
 [[Kolej parkowa]] - kolej pasażerska w parku lub parku rozrywki. W Polsce działają cztery koleje parkowe:
 * [[Kolejka Parkowa Maltanka|Maltańska Kolej Dziecięca]];
 * [[Kolejka parkowa w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku]]
-* Kolejka Parkowa w [[Cichowo (województwo wielkopolskie)|Cichowie]]
+* [[Krośnicka Kolej Parkowa]]
 W Związku Sowieckim, a później i innych krajach socjalistycznych takie koleje obsługiwali pionierzy i dlatego były nazywane pionierskimi, w Polsce harcerze (Podgrodzie, Poznań - obecnie [[Maltańska Kolej Dziecięca]]).
@@ Linia 25: / Linia 24: @@
 mm - tzw. kolonialny, stosowany szeroko w koloniach brytyjskich. Taki prześwit ma m.in. podstawowa sieć kolei japońskich i afrykańskich oraz na wyspie Sachalin.
-mm - "kolej metrowa", rozpowszechniony pod koniec XIX wieku stosowana na wielu kolejach dojazdowych i lokalnych Europy, taki prześwit mają m.in. słynne Koleje Wąskotorowe Harcu w Niemczech oraz górskie koleje elektryczne w Alpach szwajcarskich i Tatrach słowackich ([[Tatrzańskie Koleje Elektryczne|TEŽ]]), czy też nieistniejące [[Bornholmskie Koleje Żelazne]] w Danii]; w Polsce największa taka sieć istniała [[Koleje wąskotorowe na Pomorzu Zachodnim|na Pomorzu Zachodnim]] (obecnie zachowane są dwie linie turystyczne - Gryfice-Pogorzelica i Koszalin-Manowo, a w przyszłości Koszalin-Rosnowo); prześwit 1000 mm ma także czynna [[Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa|Piaseczyńska Kolej Dojazdowa]] (dawniej Grójecka KD). Ponadto istniały przebudowy linii o szerokości toru 750 mm lub 800 mm na linie 1000 mm (np. kolej koszalińska czy kolej wilanowska) i vice versa (kolej śmigielska i kolej ełcka). Kolej olecka, zniszczona przez Rosjan w 1945 roku, także miała szerokość 1000 mm.
+mm - "kolej metrowa", rozpowszechniony pod koniec XIX wieku stosowana na wielu kolejach dojazdowych i lokalnych Europy, taki prześwit mają m.in. słynne Koleje Wąskotorowe Harcu w Niemczech oraz górskie koleje elektryczne w Alpach szwajcarskich i Tatrach słowackich ([[Tatrzańskie Koleje Elektryczne|TEŽ]]), czy też nieistniejące [[Bornholmskie Koleje Żelazne]] w Danii]; w Polsce największa taka sieć istniała [[Koleje wąskotorowe na Pomorzu Zachodnim|na Pomorzu Zachodnim]] (obecnie zachowane są dwie linie turystyczne - Gryfice-Pogorzelica i Koszalin-Rosnowo); prześwit 1000 mm ma także czynna [[Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa|Piaseczyńska Kolej Dojazdowa]] (dawniej Grójecka KD). Ponadto istniały przebudowy linii o szerokości toru 750 mm lub 800 mm na linie 1000 mm (np. kolej koszalińska czy kolej wilanowska) i vice versa (kolej śmigielska i kolej ełcka). Kolej olecka, zniszczona przez Rosjan w 1945 roku, także miała szerokość 1000 mm.
-Rozstaw stosowany także w tramwajach, w tym na dużej sieci Łodzi (w tym tramwaje podmiejskie), a także w Bydgoszczy, Toruniu, Grudziądzu i innych miastach.
+Rozstaw stosowany także w tramwajach, w tym na dużej sieci Łodzi (w tym tramwaje podmiejskie), a także w Bydgoszczy, Toruniu, Grudziądzu i Elblągu.
-mm - dawniej [[tramwaje w Krakowie]] i kolej konna Rudka Sanatorium - Mrozy, obecnie stosowany często w przemyśle, Kolejka parkowa w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie, pierwotnie 1000 mm (przebudowa związana z koniecznością wymiany wyeksploatowanych wagoników motorowych na nowy tabor).
+mm - dawniej [[tramwaje w Krakowie]], Kolejka parkowa w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie (wcześniej 1000 mm, obecnie 785 mm), koleje przemysłowe. Obecnie kolej konna Rudka Sanatorium - Mrozy.
 mm - w zaborze rosyjskim co prawda obowiązywał rozstaw 750 mm, jednak "osiemsetkę" zastosowano na liniach wąskotorowych wokół i z Warszawy (późniejsze Warszawskie Koleje Dojazdowe) - były to: [[Kolej Dojazdowa Marecka]] (KDM), później Radzymińska KD, [[Kolej Jabłonowska]], Kolej Grójecka (później Grójecka KD, obecnie [[Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa]]) i Kolej Wilanowska (dawniej Droga Żelazna Wilanowska, później włączona w struktury kolei grójeckiej, zlikwidowana w 1971 roku); dawniej szerokość toru również tramwajów konnych np. w Sopocie.  Do dzisiaj nie dotrwała żadna "osiemsetka" - wszystkie kolejki warszawskie przebudowano na 750 mm (kolej jabłonowska i marecka [radzymińska]) lub 1000 mm (kolej wilanowska, włączona do kolei grójeckiej). Obecnie we Wrocławiu, na terenie Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej przy ul. Braci Gierymskich (blisko Mostu Bartoszowickiego) jest ustawiona w charakterze pomnika techniki linowa wyciągarka jazowa, stojąca na torze o szerokości 810 mm.
@@ Linia 36: / Linia 35: @@
 mm - rzadko stosowany, dawniej kolej cukrowni Cedry Wielkie.
-mm - [[koleje wąskotorowe w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim|Zagłębie Ostrawsko-Karwińskie]]; koleje leśne w Karpatach (Bieszczadach); Przeworsk - Dynów; Strumień - Chybie; taką szerokość posiadała kiedyś cała Hrubieszowska Kolej Dojazdowa. W Austrii, Czechach, Słowacji, Chorwacji, Bośni i Hercegowinie, Serbii, Macedonii, Węgrzech, Bułgarii, Rumunii to główny rozstaw kolei wąskotorowych.
+mm - rozstaw bośniacki,  [[koleje wąskotorowe w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim|Zagłębie Ostrawsko-Karwińskie]]; koleje leśne w Karpatach (Bieszczadach); Przeworsk - Dynów; Strumień - Chybie; taką szerokość posiadała kiedyś cała Hrubieszowska Kolej Dojazdowa. W dawnych Austro-Węgrzech  i na Bałkanach to główny rozstaw kolei wąskotorowych.
 mm - kolejny, najpopularniejszy standard rozpowszechniony pod koniec XIX wieku - taki rozstaw ma większość istniejących kolei wąskotorowych na terenie Niemiec, Polski, Białorusi, Ukrainy, Rosji.

← poprzednia wersja		Wersja z 14:14, 29 gru 2011
Linia 86:		Linia 86:

	{{wikipedia}}		{{wikipedia}}
		+
		+	[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]

@@ Linia 52: / Linia 52: @@
 mm - najwęższa czynna kolej wąskotorowa w Polsce - [[Skansen Górniczy Królowa Luiza|Kopalnia Luiza]]; kursują po niej składy pasażerskie prowadzone przez lokomotywy akumulatorowe Ldag5.
 mm - kolej technologiczna d. Zakładów Norblin w Warszawie (nadal istniejąca).
 mm - do 1945 r. kolejka we wrocławskim Zoo.

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 == Funkcje kolei wąskotorowych ==
-[[Kolej przemysłowa]] - stosowana we wszelkich branżach przemysłu, jednak od połowy XX wieku wypierana często przez transport samochodowy. Najsilniejszą pozycję k.w. uzyskała w przemyśle wydobywczym. W zależności od skali zadań przewozowych (odległości, masy pociągów) może to być kolej o lekkiej konstrukcji zbliżona do kolei polowej (nacisk osiowy ok. 4-5 ton) lub kolej zbliżona nośnością do kolei normalnotorowych (nacisk osiowy ok. 8-12 ton), stosowane są różne prześwity w zakresie od ok. 500 do 1350 mm. Szczególnym rodzajem k.p. jest [[kolej dołowa]] stosowana szeroko w górnictwie węgla kamiennego i rud żelaza.
+[[Kolej przemysłowa]] - stosowana we wszelkich branżach przemysłu, jednak od połowy XX wieku wypierana często przez transport samochodowy. Najsilniejszą pozycję k.w. uzyskała w przemyśle wydobywczym. W zależności od skali zadań przewozowych (odległości, masy pociągów) może to być kolej o lekkiej konstrukcji zbliżona do kolei polowej (nacisk osiowy ok. 4-5 ton) lub kolej zbliżona nośnością do kolei normalnotorowych (nacisk osiowy ok. 8-12 ton), stosowane są różne prześwity w zakresie od 430 do 1350 mm. Szczególnym rodzajem k.p. jest [[kolej dołowa]] stosowana szeroko w górnictwie węgla kamiennego i rud żelaza.
 [[Kolej lokalna]] – służąca do transportu osób i ładunków na obszarach, gdzie budowa kolei normalnotorowej ze względu na warunki terenowe, gęstość zabudowy lub z przyczyn ekonomicznych była nieracjonalna lub niewykonalna.