Jacek Fink-Finowicki: hasła ency

2012-01-02T10:36:49Z

hasła ency

Jacek Fink-Finowicki: z wiki

2011-12-14T13:59:19Z

z wiki

Nowa strona

'''Układ osi''' to liczba i układ osi tocznych oraz napędowych lub [[oś wiązana|wiązanych]] [[lokomotywa|lokomotywy]]. Na oznaczenie poszczególnych układów osi, ułatwiające klasyfikację lokomotyw, stosowane są odpowiednie oznaczenia cyfrowo-literowe. Układ osi był istotną cechą zwłaszcza [[parowóz|parowozów]], gdzie występowało największe zróżnicowanie układów osi i ich oznaczeń.
W przypadku lokomotyw spalinowych oraz elektrycznych, a także w przypadku wagonów motorowych układ osi jest mniej zróżnicowany, jednak i tutaj odgrywa on niebagatelną rolę w dynamice pojazdu. To wszystko sprawia, że układ osi jest istotnym parametrem występującym w każdej charakterystyce taboru trakcyjnego.

== Oznaczenia układu osi ==

=== Polskie ===
'''Dla parowozów'''
* W nazwie typu: mała litera wg tabeli np. TK'''t'''48.
* Liczbowo: trzycyfrowe oznaczenie francuskie. Kolejne cyfry oznaczają liczbę osi: [[oś toczna|tocznych]] przednich, [[oś napędowa|napędowych]] i tocznych tylnych. Brak osi w grupie oznacza '''0'''. Więcej cyfr oznacza parowóz wieloczłonowy. Przeważnie cyfry są rozdzielone myślnikami.
* Obrazowo: osie toczne oznacza litera '''o''' a napędowe '''O'''. Przeważnie grupy osi oddziela się spacją. Czasem literę oznaczającą [[oś silnikowa|oś silnikową]] wyróżnia się pogrubieniem albo zaczernieniem.

'''Dla pozostałego taboru trakcyjnego'''
* Cyfry oznaczają liczbę osi tocznych, a duża litera napędowych. Pozycja litery w alfabecie łacińskim wyznacza liczbę osi. W zespołach trakcyjnych liczbę osi podaje się osobno dla każdego członu. '''0''' oznaczające brak osi pomija się.
* Osie prowadzące, mogące wykonywać obrót względem ostoi, oznacza się '.
* Osie należące do wózka ujmuje się w nawiasy np. (1A)'(A1)', dla przypadków oczywistych nawias pomija się, np. B'B'.
* Do symbolu osi napędzanych indywidualnie dodaje się '''o''', np. Bo'Bo' – oznacza dwa wózki dwuosiowe z napędem indywidualnym.
* Jeśli pojazd składa się z rozłączalnych członów oznacza się to przez znak +, np. elektrowóz ET41 ma układ osi Bo'Bo'+Bo'Bo'.

=== Niemieckie ===
* Cyfry oznaczają liczbę osi tocznych, a duża litera napędowych. Pozycja litery w alfabecie łacińskim wyznacza liczbę osi. W parowozach wieloczłonowych liczbę osi podaje się osobno dla każdego członu. '''0''' oznaczające brak osi pomija się.
* Prowadzące osie ruchome dodatkowo oznacza się ' np. 2'C1' (oznaczenie to często jest pomijane).
* Osie należące do wózka ujmuje się w nawiasy np. (2'D)2'D.
* Do symbolu osi napędzanych indywidualnie dodaje się '''o''' np. 1'Bo.
* W [[parowóz Garratta|parowozach Garratta]] [[wózek (kolejnictwo)|wózki]] traktuje się jak dwa oddzielne parowozy i oddziela '''X''' np. (1'C1')X(1'C1').

=== Francuskie ===
* Kolejne cyfry oznaczają liczbę osi w grupach. Zapisuje się jako ciąg cyfr oddzielonych myślnikami, lub liczbę trzycyfrową. Brak osi w grupie oznacza '''0'''.

=== Brytyjskie ===
(ang. ''Whyte notation'')
* Kolejne liczby oznaczają liczbę kół w grupach. Liczby zawsze są rozdzielone myślnikami. Brak osi w grupie oznacza '''0'''.

=== USA i kanadyjskie ===
: Część układów osi posiada tradycyjne nazwy własne, lecz w Polsce nie są używane.

== Przykłady oznaczeń ==
<center>
'''Oznaczenie układu osi [[parowóz|parowozów]]'''
{|align="center" class="wikitable"
!Polskie!!Niemieckie [[UIC]]!!Nazwy w USA i Kanadzie!!Francuskie (liczba osi)!!Układ osi!!Parowozy
|-
|a||1A1||Single Jenny Lind||1-1-1||o O o||[[OKa1]]
|-
|b||B||4-Wheel-Switcher||0-2-0||OO||[[TKb]]
|-
|c||1'B||Bowker Porter||1-2-0||o OO||[[Oc1]]
|-
|d||2'B||American 8-Wheeler||2-2-0||oo OO||[[Pd1]]
|-
|e||1'B1'||Columbia||1-2-1||o OO o||[[Oke1]]
|-
|f||2'B1'||Atlantic||2-2-1||oo OO o||[[Pf2]]
|-
|g||2'B2'||Reading Jubilee Lady Baltimore||2-2-2||oo OO oo
|-
|h||C||6-Wheel-Switcher||0-3-0||OOO||[[TKh29]]
|-
|i||1'C||Mogul||1-3-0||o OOO||[[TKi3]], [[Oi2]]
|-
|k||2'C||10-Wheeler||2-3-0||oo OOO||[[Ok1]], [[Ok22]]
|-
|l||1'C1||Prairie||1-3-1||o OOO o||[[OKl27]], [[Ol49]]
|-
|m||2'C1||Pacific||2-3-1||oo OOO o||[[Pm36]] (''Piękna Helena''), [[Pm3]]
|-
|n||1'C2'||Adriatic||1-3-2||o OOO oo ||[[Pn11]]
|-
|o||2'C2'||Hudson Milwaukee Baltic Shore Line||2-3-2||oo OOO oo||[[OKo1]]
|-
|p||D||8-Wheel-Switcher||0-4-0||OOOO||[[Tp4]]
|-
|r||1'D||Consolidation||1-4-0||o OOOO||[[Tr21]], [[Tr203]]
|-
|s||2'D||Mastodon Tarantula 12-Wheeler||2-4-0||oo OOOO||[[Os24]]
|-
|t||1'D1'||Mikado Mike MacArthur Calmet||1-4-1||o OOOO o ||[[TKt48]], [[Pt47]]
|-
|u||2'D1'||Mountain Mohawk New Haven||2-4-1||oo OOOO o||[[Pu29]]
|-
|w||E||10-Wheel-Switcher||0-5-0||OOOOO||[[TKw2]]
|-
|y||1'E||[[Decapod]]||1-5-0||o OOOOO||[[Ty51]], [[Ty2]], [[Ty246]]
|-
|z||1'E1'||Santa Fé Central Decapod Lorraine||1-5-1||o OOOOO o||[[OKz32]]
|-
| colspan=6|Niektóre inne
|-
|–||1A||Planet||1-1-0||o O||-
|-
|–||2A||Jervis||2-1-0||oo O||-
|-
|–||2A1||Bicycle||2-1-1||oo O o||-
|-
|–||3A||Crampton||3-1-0||ooo O||-
|-
|–||D1'||Transfer||0-4-1||OOOO o||-
|-
|–||1'D2'||Berkshire Kanawha Lima||1-4-2||o OOOO oo||-
|-
|–||2'D2'||Northern Niagara Confederation Dixie Greenbrier Pocono Potomac||2-4-2||oo OOOO oo||-
|-
|–||E1'||Union||0-5-1||OOOOO o||-
|-
|–||1'E2'||Texas Colorado Selkirk||1-5-2||o OOOOO oo||-
|-
|–||1'F2'||-||1-6-2||o OOOOOO oo||[[BDZ 46]] (TT1-6-217)
|-
|–||2'G2'||-||2-7-2||oo OOOOOOO oo ||[[AA (parowóz)|AA]]
|-
| colspan=6|[[Parowóz przegubowy|Parowozy przegubowe]]
|-
| colspan=6|[[Parowóz Malleta|Malleta]]
|-
|–||(2'C)C2'||Challenger||2-3-0+0-3-2||oo OOO OOO oo ||[[Challenger (parowóz)|Challenger]]
|-
|–||(2'D)D2'||Big boy||2-4-0+0-4-2||oo OOOO OOOO oo||[[Big Boy (parowóz)|Big Boy]]
|}
</center>

{{wikipedia}}

← poprzednia wersja		Wersja z 10:36, 2 sty 2012
Linia 119:		Linia 119:

	{{wikipedia}}		{{wikipedia}}
		+
		+	[[Kategoria:Hasła encyklopedyczne]]

Układ osi - Historia wersji

Jacek Fink-Finowicki: hasła ency

Jacek Fink-Finowicki: z wiki