Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

Z Enkol
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
Rudy - Stacja kolejki wąskotorowej.JPG
Poprzednie nazwy:
Górnośląskie Tramwaje Parowe, Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
Rok budowy 1898


Data wpisu do rejestru zabytków 1993
Rozstaw szyn 785 mm


Istniejące linie Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
Długość czynnego odcinka 6 km
Długość całkowita istniejących szlaków ~12 km
Długość zlikwidowanych linii ~37 km
Stacje styczne z koleją normalnotorową Racibórz Markowice
Inne ważniejsze stacje Gliwice Trynek
'
Operatorzy
Nazwa Operatora Okres działalności
Górnośląskie Tramwaje Parowe 1900 - 1945
PKP 1945 – 1992
Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik 1994 - 2008
Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej 2008 - obecnie


'


Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi bazę pod turystyczne przewozy kolejowe będąc jedną z nielicznych zachowanych w dobrym stanie stacji, przy której ostały się jeszcze wąskie tory.


Historia[edytuj]

Geneza powstania i budowa[edytuj]

Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe która później została pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei. Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.
§1

Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymało prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza. Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania.

Dzieje kolei przed wojną[edytuj]

Po 1945 - w strukturach GKW[edytuj]

Bocznice[edytuj]

Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela

L.p. Nazwa bocznicy Data otwarcia Data zamknięcia
1 Cegielnia "Wilcza" 1899-03-2525 marca 1899 1926-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1926
2 Górnośląskie Koleje Wąskotorowe 1905-06-022 czerwca 1905 1996-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1996
3 Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice" 1905-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1905 1993-12-3131 grudnia 1993
4 Młyn parowy, późniejsza garbarnia 1923-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1923 1945-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1945
5 stacja normalnotorowa Markowice 1905-02-011 lutego 1905 1945-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1945
6 Tartak "Lukasine" 1930-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1930
7 Tartak "Paproć" 1945-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1945
8 Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice" 1977-11-077 listopada 1977 1981-09-3030 września 1981
9 Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A. 1905-02-011 lutego 1905 1945-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1945
10 Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens) 1939-05-2525 maja 1939
11 Żwirownia "Arndt & Baron" 1931-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1931
12 Żwirownia "Babice" Gminy Bojków 1931-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1931 1937-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1937

Niezrealizowane projekty[edytuj]

Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

Tabor[edytuj]

Historyczny[edytuj]

W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.

Obecnie[edytuj]

Zestawienie (niepełne) taboru stacjonującego w Rudach:

Parowozy[edytuj]

Nr fabr. Typ Producent Rok prod. Nr. Kotła Prześwit Oznaczenie Stan Uwagi
2647 Tw53 Chrzanów 1954 13963/54 785 Tw53-2566 Eksponat
3343 Las49 Chrzanów 1954 1655/53 785 Las49-3343 Sprawny
2002 Ryś Chrzanów 1950 719/50 785 Tkb27 w naprawie
3996 Tw53/Pw53 Chrzanów 1955/1997/9 13969/54 785 Pw53-02 Eksponat przebudowany z Tw53. Tender od Px48. Prawdopodobnie zachowały się skrzynie wodne
? Tw9 Schwartzkopf  ?  ? 785 Tw9-8 Eksponat na stacji znajduje się kocioł i jedno koło
? T40 AEG  ?  ? 785 Tw9-? Eksponat na stacji znajdują się skrzynie wodne z ostatniego egzemplarza tej serii
? Kp4 Chrzanów?  ?  ?  ? Kp4 Eksponat rama parowozu
12050  ? Borsig 1929 12050/29 785 Bez oznaczeń Eksponat

Lokomotywy typów WLs75, WLs150, WLs180, L30H oraz L45H[edytuj]

Typ fabryczny Numer fabryczny Rok produkcji Stan Rozstaw Typ silnika Oznaczenie Stacjonowanie Uwagi
L30H 23437 1977 Sprawna 785 mm Nieznany Lyd2-101 Rudy W Cukrowni Kruszwica nr zakładowy 5
L30H 24367 1981 Odstawiona 600 mm Nieznany Lyd2-63 Rudy
L45H 20569 1967 Odstawiona 785 mm Maybach MB 836 Bb Lxd2-354 Rudy
L45H 20849 1969 Eksponat 785 mm Maybach MB 836 Bb Lxd2-357 Rudy Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987
L45H 24324 1981 Odstawiona 785 mm Wola 71H12A HP-Lxd2-08 Rudy
L45H 24331 1981 Sprawna 785 mm Maybach MB 836 Bb Lxd2-373 Rudy
WLs150 5660 1962 Odstawiona 785 mm Wola 5DSR150 WLs150-5660 Rudy *W Elektrowni Chorzów nr zakładowy 4
WLs150 7225 1966 Sprawna 785 mm Wola 71H12A brak Rudy W Hucie Gliwice nr zakładowy 2
WLs180 15 1971 Sprawna 785 mm Wola 6R1416 WLs180-15 Rudy
WLs180 36 1972 Sprawna 785 mm Wola 6R1416 WLs180-36 Rudy
WLs40 372 1955 Odstawiona 600 mm Nieznany brak Rudy
WLs40 377 1955 Odstawiona 600 mm Nieznany brak Rudy
WLs75 38 1967 Sprawna 785 mm Nieznany WLs75-38 Rudy
WLs75 66 1971 W trakcie remontu 785 mm Nieznany nieznane Rudy
WLs75 82 1973 Odstawiona 785 mm Nieznany 12 Rudy



Pozostałe pojazdy trakcyjne[edytuj]

Nr fabr. Typ Rok prod. Prześwit Oznaczenie Stan Uwagi
25076 A20D-P 1985 750 MBxd2-308 Odstawiony wagon motorowy
ex. 1000mm obecne wózki pochodzą Mbxd2-225
25194 A20D-P 1986 750 MBxd2-218 Sprawny wagon motorowy
2088 2WLs50 1970 785 2WLs50-2088 Sprawna
2244 2WLs50  ? 785 brak Odstawiona
1189 2WLs40 1961 785 10 Odstawiona Pęknięty blok silnika
???? 2WLs40  ???? 800  ?? Odstawiona Brak wiązarów
377 WLs40 1955 600  ? Odstawiona
372 WLs40 1955 600  ? Odstawiona
044 WLs50M3 1992 600 WLs50-6 Odstawiona
3343 Las49 1954 785 Las49-3343 Sprawna
??? Siemens elektrowóz 1896 785  ??? Sprawna Brak m.in. reflektorów i części osprzętu elektr.
1732 2WLs50 1965 785  ???? Odstawiona

Wagony pasażerskie[edytuj]

Nr fabr. Typ Rok prod. Prześwit Oznaczenie Stan Uwagi
 ??? A20D-P 1988 785 Bxhpi 00-450034-236-7 Sprawny Wagon doczepny
Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994[1]
 ??? A20D-P 1988 785 Bxhpi 00-450034-237-5 Sprawny Wagon doczepny
Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994[2]
 ??? A20D-P 1988 785 Bxhpi 00-450034-238-3 Sprawny Wagon doczepny
Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994[3]

Zestawienie historyczne[edytuj]

Zestawienie spalinowych pojazdów trakcyjnych stacjonujących w przeszłości i obecnie na stacji Rudy.

Zestawienie obecnie nie obejmuje wagonów motorowych oraz lokomotyw typu WLs40/50 i pochodnych oraz różnego rodzaju lokomotyw kopalnianych.




Typ Numer Obecne / ostatnie
oznaczenie
Stacjonowanie od roku Stacjonowanie do roku Stan Obecne / ostatnie
miejsce stacjonowania
L30H 23397 TU38.001 2003 2005 Sprawna Třemešná ve Šlezsku
L30H 23437 Lyd2-101 2010 nadal Sprawna Rudy
L30H 23437 Lyd2-101 2003 2005 Sprawna Rudy
L30H 24367 Lyd2-63 2010 nadal Odstawiona Rudy
L45H 20566 Lxd2-370 1968 1973 Złom Bytom Rozbark
L45H 20567 Lxd2-352 1968 1990 W trakcie remontu Bytom Karb Wąskotorowy
L45H 20568 Lxd2-353 1968 1990 Złom Bytom Rozbark
L45H 20569 Lxd2-354 1968 1992 Odstawiona Rudy
L45H 20569 Lxd2-354 2003 nadal Odstawiona Rudy
L45H 20570 Lxd2-355 2004 2005 Złom Stanica
L45H 20570 Lxd2-355 1990 1992 Złom Stanica
L45H 20849 Lxd2-357 2003 nadal Eksponat Rudy
L45H 20850 L45H-358 1970 1990 Sprawna Oberwiesenthal
L45H 20850 L45H-358 1994 2002 Sprawna Oberwiesenthal
L45H 20921 Lxd2-360 1970 1970 Złom Bytom Karb Wąskotorowy
L45H 20922 Lxd2-361 1970 1992 Złom Bytom Rozbark
L45H 21277 Lxd2-366 1972 1975 Złom Bytom Karb Wąskotorowy
L45H 21580 Lxd2-367 1973 1992 Złom Bytom Rozbark
L45H 24324 HP-Lxd2-08 2012 nadal Odstawiona Rudy
L45H 24325 PKW-lxd2-09 2012 2014 Sprawna Chorzów
L45H 24327 PKW-Lxd2-10 2012 2014 Sprawna Chorzów
L45H 24331 Lxd2-373 2002 2005 Sprawna Rudy
L45H 24331 Lxd2-373 2011 nadal Sprawna Rudy
WLs150 5660 WLs150-5660 2002 2005 Odstawiona Rudy
WLs150 5660 WLs150-5660 2012 nadal Odstawiona Rudy
WLs150 6838 WLs150-6838 2002 2005 Złom Stanica
WLs150 7225 brak 2005 nadal Sprawna Rudy
WLs150 7228 WLs150-7228 1997 2005 Złom Złomowisko w Gliwicach - Łabędach
WLs150 7230 Lyd1-306 1969 1971 Złom Bytom Rozbark
WLs150 7232 Lyd1-308 1969 1970 Pomnik Nadleśnictwo w Marculach
WLs150 7232 Lyd1-308 2003 2005 Pomnik Nadleśnictwo w Marculach
WLs150 7233 Lyd1-309 1969 1970 Sprawna Bytom Karb Wąskotorowy
WLs150 7657 WLs150-7657 2002 2005 Nieznany Złomowisko w Gliwicach - Łabędach
WLs180 11 WLs180-11 2002 2005 Nieznany nieznane
WLs180 15 WLs180-15 1994 2005 Sprawna Rudy
WLs180 15 WLs180-15 2008 nadal Sprawna Rudy
WLs180 36 WLs180-36 1994 2005 Sprawna Rudy
WLs180 36 WLs180-36 2007 nadal Sprawna Rudy
WLs180 42 WLs180-42 2003 2005 W trakcie remontu Bachórz
WLs40 372 brak b/d nadal Odstawiona Rudy
WLs40 377 brak b/d nadal Odstawiona Rudy
WLs75 38 WLs75-38 1993 nadal Sprawna Rudy
WLs75 66 nieznane 2012 nadal W trakcie remontu Rudy
WLs75 82 12 2012 nadal Odstawiona Rudy



Przypisy

  1. Krzysztof Soida: Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz. Łódź: Emi-Press, 1998, s. 79. ISBN 83-904079-2-2. 
  2. Krzysztof Soida: Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz. Łódź: Emi-Press, 1998, s. 79. ISBN 83-904079-2-2. 
  3. Krzysztof Soida: Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz. Łódź: Emi-Press, 1998, s. 79. ISBN 83-904079-2-2. 

Bibliografia[edytuj]

  • Soida Krzysztof, Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz, EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
  • gkw.pl