Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach

Z Enkol
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach
Rudy - Stacja kolejki wąskotorowej.JPG
Poprzednie nazwy:
Górnośląskie Tramwaje Parowe, Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
Rok budowy 1898


Data wpisu do rejestru zabytków 1993
Rozstaw szyn 785 mm


Istniejące linie Gliwice Wąskotorowe - Markowice Raciborskie
Długość czynnego odcinka 6 km
Długość całkowita istniejących szlaków ~12 km
Długość zlikwidowanych linii ~37 km
Stacje styczne z koleją normalnotorową Racibórz Markowice
Inne ważniejsze stacje Gliwice Trynek
'
Operatorzy
Nazwa Operatora Okres działalności
Górnośląskie Tramwaje Parowe 1900 - 1945
PKP 1945 – 1992
Towarzystwo Służby Ochrony Zabytków Kolei Rybnik 1994 - 2008
Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej 2008 - obecnie


'


Zabytkowa stacja kolei wąskotorowej w Rudach - Stacja kolei wąskotorowej położona w 23 kilometrze linii Gliwice Wąskotorowe - Racibórz Markowice obecnie znajduje się we władaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kuźni Raciborskiej. Niegdyś była ważną stacją przeładunkową, główną lokomotywownią i wagonownią na linii. Dziś stanowi bazę pod turystyczne przewozy kolejowe będąc jedną z nielicznych zachowanych w dobrym stanie stacji, przy której ostały się jeszcze wąskie tory.


Historia[edytuj]

Geneza powstania i budowa[edytuj]

Brak sprawnego systemu transportowego na trasie między Gliwicami a Raciborzem zaowocował w 1891 roku pomysłem budowy kolei wąskotorowej Gliwice-Rudy-Racibórz. Z inicjatywą stworzenia sprawnego systemu transportowego wyszła firma "Kramer & Co.". W 1894 r. utworzono Górnośląskie Tramwaje Parowe która później została pierwszym przewoźnikiem na linii. Trwały już wtedy prace przy budowie pierwszej linii tramwajowej Gliwice-Piekary Śląskie. 15 października 1987 roku firma "Kramer & Co." otrzymała koncesję na budowę i eksploatację linii w trakcji parowej a 13 kwietnia 1898 roku Ministerstwo Robót Publicznych nadało tej firmie prawo wywłaszczenia gruntów pod budowę kolei. Linia została otwarta 25 marca 1899r., początkowo na odcinku Gliwice-Rudy. W tym samym czasie połączono stację Nieborowice z Cegielnią "Wilcza" torem o długości 3,7 km. We fragmencie zezwolenia z dnia 25 kwietnia 1900 roku udzielonemu przez Prezydenta Rządowego Opola czytamy:

"Udziela się zezwolenia przy poniższych warunkach na budowę i eksploatację kolejki o charakterze linii bocznej o szerokości 0,785 m z Gliwic przez Rudy do Raciborza dla przewozu osób i towarów za pomocą trakcji parowej dla firmy Oberschleise Dampfstraßenbahn G.m.b.H. Berlin, którą zarejestrowano 21 marca 1894 roku w rejestrze handlowym Królewskiego Sądu Okręgowego I w Berlinie na podstawie ustawy o kolejkach i prywatnych połączeniach kolejowych z 28 lipca 1892 roku, w porozumieniu z Królewską Dyrekcją Kolejową w Katowicach oraz z zachowaniem praw osób trzecich.
§1

Zezwolenia udziela się na okres 99 lat."

Z końcem 1900 roku Górnośląskie Tramwaje Parowe otrzymało prawo wywłaszczania gruntów pod budowę kolei od Rud w stronę Raciborza. Następnie do użytku oddany został krótki odcinek Rudy-Paproć (w lutym 1901). W kwietniu 1902 przedłużono linię do Markowic, po drodze budując stacje Szymocice, Nędza oraz Babice. W końcu 17 maja 1903 linia dotarła do ostatniej na linii stacji Ratibor Plania.

Dzieje kolei przed wojną[edytuj]

Po 1945 - w strukturach GKW[edytuj]

Bocznice[edytuj]

Linia stanowiła trzon transportu towarowego w regionie, z tego powodu posiadała kilka bocznic do różnych zakładów przemysłowych. Wykaz bocznic przedstawia poniższa tabela

L.p. Nazwa bocznicy Data otwarcia Data zamknięcia
1 Cegielnia "Wilcza" 1899-03-2525 marca 1899 1926-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1926
2 Górnośląskie Koleje Wąskotorowe 1905-06-022 czerwca 1905 1996-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1996
3 Kopalnia Węgla Kamiennego "Gliwice" 1905-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1905 1993-12-3131 grudnia 1993
4 Młyn parowy, późniejsza garbarnia 1923-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1923 1945-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1945
5 stacja normalnotorowa Markowice 1905-02-011 lutego 1905 1945-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1945
6 Tartak "Lukasine" 1930-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1930
7 Tartak "Paproć" 1945-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1945
8 Zakład Kruszyw Januszowice, Żwirownia "Babice" 1977-11-077 listopada 1977 1981-09-3030 września 1981
9 Zakłady Chemiczne "Ceres" S.A. 1905-02-011 lutego 1905 1945-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1945
10 Zakłady Elektrod Węglowych "1 Maja" (dawniej Siemens) 1939-05-2525 maja 1939
11 Żwirownia "Arndt & Baron" 1931-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1931
12 Żwirownia "Babice" Gminy Bojków 1931-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1931 1937-00-Błąd w wyrażeniu – nieoczekiwany operator < 1937

Niezrealizowane projekty[edytuj]

Plany przedłużenia linii do centrum Raciborza nie doszły do skutku, podobnie jak plany połączenia Rud z Kopalnią "Emma" (obecnie Marcel") przez Rybnik czy też pochodzącego z 1901 roku projektu budowy linii z Nieborowic do Czerwionki w której to znajduje się Kopalnia Dębieńsko. Jako fragment sieci tramwajowej, także kolej do Rud miała planowo zostać zelektryfikowana jednak pomysł ten nigdy nie doczekał się realizacji.

Tabor[edytuj]

Historyczny[edytuj]

W pierwszych latach do przewozów ludzi i towarów użytkowano tramwajowe lokomotywy parowe marki Hohenzoller, wycofane z dopiero co zelektryfikowanej miejskiej sieci tramwajowej, które ze względu na swój "miejski" rodowód nie sprawdziły się do ciągnięcia cięższych składów na dłuższych trasach. Już po 5 latach zaczęto więc wprowadzać do ruchu parowozy typowo "kolejowe" - początkowo marki Borsig (oznaczone serią Txb2) które służyły do lat 60-tych, później potężne Tw9. Po wojnie w ramach programu UNRRA dostarczono z USA maszyny serii Pxu które pracowały aż do zastąpienia ich spalinowozami rumuńskimi, kiedy to zostały w większości przekazane na Kujawskie Koleje Wąskotorowe. Podobnej klasy maszynami były polskie Px48 - trzy lokomotywy tej serii służyły na trasie Gliwice - Rudy w latach sześćdziesiątych jednak niewielka moc tych parowozów spowodowała, że przed końcem dekady zostały przeniesione na inne koleje wąskotorowe PKP.

Obecnie[edytuj]

Zestawienie (niepełne) taboru stacjonującego w Rudach:

Parowozy[edytuj]

Nr fabr. Typ Producent Rok prod. Nr. Kotła Prześwit Oznaczenie Stan Uwagi
2647 Tw53 Chrzanów 1954 13963/54 785 Tw53-2566 Eksponat
3343 Las49 Chrzanów 1954 1655/53 785 Las49-3343 Sprawny
2002 Ryś Chrzanów 1950 719/50 785 Tkb27 w naprawie
3996 Tw53/Pw53 Chrzanów 1955/1997/9 13969/54 785 Pw53-02 Eksponat przebudowany z Tw53. Tender od Px48. Prawdopodobnie zachowały się skrzynie wodne
? Tw9 Schwartzkopf  ?  ? 785 Tw9-8 Eksponat na stacji znajduje się kocioł i jedno koło
? T40 AEG  ?  ? 785 Tw9-? Eksponat na stacji znajdują się skrzynie wodne z ostatniego egzemplarza tej serii
? Kp4 Chrzanów?  ?  ?  ? Kp4 Eksponat rama parowozu
12050  ? Borsig 1929 12050/29 785 Bez oznaczeń Eksponat

Lokomotywy typów WLs75, WLs150, WLs180, L30H oraz L45H[edytuj]

Oznaczenie Typ fabryczny Numer fabryczny Rok produkcji Stan Rozstaw Typ silnika Stacjonowanie Uwagi
10 2WLs40 1189 1961 Odstawiona 785 mm Nieznany Rudy Odstawiona ze względu na pęknięty blok silnika
2WLs50-1836 2WLs50 1836 1966 Sprawna 785 mm Nieznany Rudy
2WLs50-2088 2WLs50 2088 1970 Sprawna 785 mm Nieznany Rudy
MBxd2-308 A20D-P 25076 1985 W trakcie remontu 785 mm D2516HMU Rudy
MBxd2-218 A20D-P 25194 1986 Sprawna 785 mm D2516HMU Rudy Po przekuciu na 785mm obsługuje sporo pociągów. Wciąż ma czerwone barwy będące pozostałością po SKPL.
Lyd2-101 L30H 23437 1977 Sprawna 785 mm Maybach MB 836 B Rudy W Cukrowni Kruszwica nr zakładowy 5
Lyd2-63 L30H 24367 1981 Odstawiona 600 mm Maybach MB 836 B Rudy
Lxd2-354 L45H 20569 1967 Odstawiona 785 mm Maybach MB 836 Bb Rudy
brak L45H 20849 1969 Eksponat 785 mm Maybach MB 836 Bb Rudy Przebudowana na rotacyjne urządzenie do oczyszczania toru w roku 1987
HP-Lxd2-08 L45H 24324 1981 Sprawna 785 mm Wola H12A Rudy
Lxd2-373 L45H 24331 1981 Sprawna 785 mm Maybach MB 836 Bb Rudy
WLs150-5660 WLs150 5660 1962 Odstawiona 785 mm Wola 5DSR150 Rudy *W Elektrowni Chorzów nr zakładowy 4
brak WLs150 7225 1966 Sprawna 785 mm Wola DSR150 Rudy W Hucie Gliwice nr zakładowy 2
WLs180-15 WLs180 15 1971 Sprawna 785 mm Wola H6 Rudy
WLs180-36 WLs180 36 1972 Sprawna 785 mm Wola H6 Rudy
brak WLs40 377 1955 Odstawiona 600 mm S324HL Rudy
b/d WLs50 1935 1968 Odstawiona 600 mm Nieznany Rudy
b/d WLs50 1936 1968 Odstawiona 600 mm Nieznany Rudy
WLs50-6 WLs50M3 044 1992 Odstawiona 600 mm Nieznany Rudy
WLs75-38 WLs75 38 1967 Sprawna 785 mm Nieznany Rudy
nieznane WLs75 66 1971 W trakcie remontu 785 mm Nieznany Rudy
12 WLs75 82 1973 Odstawiona 785 mm Nieznany Rudy



Pozostałe pojazdy trakcyjne[edytuj]

Nr fabr. Typ Rok prod. Prześwit Oznaczenie Stan Uwagi
25076 A20D-P 1985 750 MBxd2-308 Odstawiony wagon motorowy
ex. 1000mm obecne wózki pochodzą Mbxd2-225
25194 A20D-P 1986 750 MBxd2-218 Sprawny wagon motorowy
2088 2WLs50 1970 785 2WLs50-2088 Sprawna
2244 2WLs50  ? 785 brak Odstawiona
1189 2WLs40 1961 785 10 Odstawiona Pęknięty blok silnika
???? 2WLs40  ???? 800  ?? Odstawiona Brak wiązarów
377 WLs40 1955 600  ? Odstawiona
372 WLs40 1955 600  ? Odstawiona
044 WLs50M3 1992 600 WLs50-6 Odstawiona
3343 Las49 1954 785 Las49-3343 Sprawna
??? Siemens elektrowóz 1896 785  ??? Sprawna Brak m.in. reflektorów i części osprzętu elektr.
1732 2WLs50 1965 785  ???? Odstawiona

Wagony pasażerskie[edytuj]

Nr fabr. Typ Rok prod. Prześwit Oznaczenie Stan Uwagi
 ??? A20D-P 1988 785 Bxhpi 00-450034-236-7 Sprawny Wagon doczepny
Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994[1]
 ??? A20D-P 1988 785 Bxhpi 00-450034-237-5 Sprawny Wagon doczepny
Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994[2]
 ??? A20D-P 1988 785 Bxhpi 00-450034-238-3 Sprawny Wagon doczepny
Przekazany gminie Kuźnia Raciborska dn. 29.07.1994[3]

Zestawienie historyczne[edytuj]

Zestawienie spalinowych pojazdów trakcyjnych stacjonujących w przeszłości i obecnie na stacji Rudy.

Zestawienie obecnie nie obejmuje wagonów motorowych oraz lokomotyw typu WLs40/50 i pochodnych oraz różnego rodzaju lokomotyw kopalnianych.


Typ Numer Obecne / ostatnie
oznaczenie
Stacjonowanie od roku Stacjonowanie do roku Stan Obecne / ostatnie
miejsce stacjonowania
2WLs40 1189 10 1993 nadal Odstawiona Rudy
2WLs50 1836 2WLs50-1836 2017 nadal Sprawna Rudy
2WLs50 1836 2WLs50-1836 b/d b/d Sprawna Rudy
2WLs50 2088 2WLs50-2088 b/d nadal Sprawna Rudy
2WLs50 2244 Brak 2010 obecnie Odstawiona Rudy
A20D-P 25076 MBxd2-308 2014 nadal W trakcie remontu Rudy
A20D-P 25194 MBxd2-218 2013 nadal Sprawna Rudy
A20D-P ?(223) 805.902 2003 2005 Sprawna Jindřichův Hradec (Czechy)
GLs30 ? Brak 2010 obecnie Odstawiona Skansen w Rudach
L30H 23397 TU38.001 2003 2005 Sprawna Třemešná ve Šlezsku
L30H 23437 Lyd2-101 2003 2005 Sprawna Rudy
L30H 23437 Lyd2-101 2010 nadal Sprawna Rudy
L30H 24367 Lyd2-63 2010 nadal Odstawiona Rudy
L45H 20566 Lxd2-370 1968 1973 Złom Bytom Rozbark
L45H 20567 Lxd2-352 1968 1990 W trakcie remontu Bytom Karb Wąskotorowy
L45H 20568 Lxd2-353 1968 1990 Złom Bytom Rozbark
L45H 20569 Lxd2-354 1968 1992 Odstawiona Rudy
L45H 20569 Lxd2-354 2003 nadal Odstawiona Rudy
L45H 20570 Lxd2-355 1990 1992 Złom Stanica
L45H 20570 Lxd2-355 2004 2005 Złom Stanica
L45H 20849 brak 2003 nadal Eksponat Rudy
L45H 20850 L45H-358 1970 1990 Sprawna Oberwiesenthal
L45H 20850 L45H-358 1994 2002 Sprawna Oberwiesenthal
L45H 20921 Lxd2-360 1970 1970 Złom Bytom Karb Wąskotorowy
L45H 20922 Lxd2-361 1970 1992 Złom Bytom Rozbark
L45H 21277 Lxd2-366 1972 1975 Złom Bytom Karb Wąskotorowy
L45H 21580 Lxd2-367 1973 1992 Złom Bytom Rozbark
L45H 24324 HP-Lxd2-08 2012 nadal Sprawna Rudy
L45H 24325 PKW-lxd2-09 2012 2014 Sprawna Chorzów
L45H 24327 PKW-Lxd2-10 2012 2014 Sprawna Chorzów
L45H 24331 Lxd2-373 2011 nadal Sprawna Rudy
L45H 24331 Lxd2-373 2002 2005 Sprawna Rudy
WLs150 5660 WLs150-5660 2002 2005 Odstawiona Rudy
WLs150 5660 WLs150-5660 2012 nadal Odstawiona Rudy
WLs150 6838 WLs150-6838 2002 2005 Złom Stanica
WLs150 7225 brak 2005 nadal Sprawna Rudy
WLs150 7228 WLs150-7228 1997 2005 Złom Złomowisko w Gliwicach - Łabędach
WLs150 7230 Lyd1-306 1969 1971 Złom Bytom Rozbark
WLs150 7232 Lyd1-308 1969 1970 Pomnik Nadleśnictwo w Marculach
WLs150 7232 Lyd1-308 2003 2005 Pomnik Nadleśnictwo w Marculach
WLs150 7233 Lyd1-309 1969 1970 Sprawna Bytom Karb Wąskotorowy
WLs150 7657 WLs150-7657 2002 2005 Nieznany Złomowisko w Gliwicach - Łabędach
WLs180 11 WLs180-11 2002 2005 Nieznany nieznane
WLs180 15 WLs180-15 1994 2005 Sprawna Rudy
WLs180 15 WLs180-15 2008 nadal Sprawna Rudy
WLs180 36 WLs180-36 1994 2005 Sprawna Rudy
WLs180 36 WLs180-36 2007 nadal Sprawna Rudy
WLs180 42 WLs180-42 2003 2005 W trakcie remontu Bachórz
WLs40 324 brak b/d b/d Odstawiona Jedlicze
WLs40 372 brak 2010 nadal Odstawiona Rudy
WLs40 377 brak 2010 nadal Odstawiona Rudy
WLs50 1935 b/d b/d nadal Odstawiona Rudy
WLs50 1936 b/d b/d nadal Odstawiona Rudy
WLs50M3 044 WLs50-6 b/d nadal Odstawiona Rudy
WLs75 38 WLs75-38 1993 nadal Sprawna Rudy
WLs75 66 nieznane 2012 nadal W trakcie remontu Rudy
WLs75 82 12 2012 nadal Odstawiona Rudy



Przypisy

  1. Krzysztof Soida: Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz. Łódź: Emi-Press, 1998, s. 79. ISBN 83-904079-2-2. 
  2. Krzysztof Soida: Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz. Łódź: Emi-Press, 1998, s. 79. ISBN 83-904079-2-2. 
  3. Krzysztof Soida: Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz. Łódź: Emi-Press, 1998, s. 79. ISBN 83-904079-2-2. 

Bibliografia[edytuj]

  • Soida Krzysztof, Kolej Gliwice Trynek - Rudy - Racibórz, EMI-PRESS, ISBN 83-904079-2-2
  • gkw.pl